blog.jmouders.nl

Als Laurens mijn les binnenkomt, wijs ik naar het tafeltje rechts vooraan. ‘Daar had ik je graag gehad.’ Met een uitdrukkingsloos gezicht kijkt hij me aan en loopt dan achter Hardwin aan, naast wie hij links achter in het lokaal plaatsneemt. Pas onder dwang en met een vuile grijns naar vriend Hardwin vindt even later alsnog de vervloekte verhuizing plaats.
Ook verder beperk ik Laurens’ bewegingsvrijheid. Niet meer praten, geen klusjes, geen groepswerk, geen gewandel. Zelfs de brave meisjes die vanwege zijn bravoure een hekel aan Laurens hebben, kijken nu af en toe medelijdend op als ik hem alweer iets verbied. Maar ik ben vastbesloten. ‘Nee, je mag niet gaan plassen.’ ‘Ja, hallo. Maar ik moet.’ ‘Eerst je werk af.’ Laurens gaat brommend weer zitten en ik vang een verwijtende blik van de kleine Kirsten. Na tien minuten probeert hij het opnieuw en ik verkoop weer ‘nee’. Na nog vijf minuten staat hij weer aan mijn bureau. ‘Als je opdrachten af zijn, mag je naar de wc.’ Laurens keert met een kwaad hoofd terug naar de boeken die nog steeds dicht op zijn tafel liggen. Kirsten vraagt zich hardop af hoe Amnesty International hierover zou oordelen.

Op een rustig moment loop ik langs de bank waarin Laurens nog steeds met hangende oogleden naar de dichte boeken zit te staren. Na de ‘bad cop’ is het nu tijd voor een ‘good cop’, besluit ik, en bij gebrek aan mankracht ben ik dat ook zelf. Ik zak op mijn hurken neer naast Laurens. ‘Ik denk dat ik wel begrijp waarom je gefrustreerd bent,’ begin ik. ‘En ik wil je wel helpen. Wil jij dat?’ Laurens draait zijn hoofd naar me toe. ‘Ik wil pissen,’ zegt hij, ‘en verder niks.’ De doorbraak in de zaak Laurens zal nog even op zich laten wachten, besluit ik, en ik loop door.

Vlak voor het einde van de les staat Laurens ineens achter in het lokaal, in gesprek met Hardwin. Ik kijk hem aan en schud van nee, hij moet terug naar zijn plek en zijn nog steeds niet gemaakte werk. Laurens kijkt terug, maar komt niet in beweging. Hardwin lacht rottig. ‘Kom op, man,’ hoor ik hem zeggen. Laurens kijkt hem even aan, dan weer terug naar mij en loopt naar de hoek van het lokaal. Zijn ogen zijn nog steeds op mij gericht als hij voor de wasbak stilstaat en zijn broek open knoopt.

Totdat ik dus mijn vrouw ontmoette.

Ik had haar – toentertijd 16-jarige – dochter Rosa gevraagd of ze het goed vond dat ik met haar moeder trouwde. Ze zei ‘ja’. Als ze ‘nee’ had gezegd, zou ik me discreet hebben teruggetrokken. Want hoewel ik kinderloos ben, begrijp ik heus wel dat de liefde tussen een moeder en dochter vele malen sterker en vooral onvoorwaardelijker is dan de liefde tussen een man en vrouw. Daar liet mijn vrouw ook bepaald geen gras over groeien. Rosa was nummer één en daarna kwam er een hele tijd niks. Ik kende mijn plaats. Rosa bleef ook nog een hele tijd na ons huwelijk bij haar moeder wonen, terwijl ik gewoon mijn vrijgezellenappartement in de Amsterdamse binnenstad aanhield. Pas nadat ze 18 was geworden, ruilden we van plaats. Zij betrok mijn appartement, ik ging bij mijn vrouw wonen.

In alle bescheidenheid geloof ik dat ik, tot het moment dat onze 8-jarige pleegzoon ten tonele verscheen, geen slechte stiefvader was. Ik kon goed met haar praten. Ik had het idee dat ze me meer vertelde over haar leven en gedachtes, dan ze anderen vertelde. Ze gaf antwoord op al mijn vragen, hoe privé ook. Haar keuze van vrienden sloot ook naadloos aan bij mijn leven en interesses. Voetballers in de tijd dat ik hoofdredacteur van Sportweek was, wat meer machotypes toen ik hoofdredacteur van Panorama werd.

Het goede van stiefvader zijn, was dat ik met enige objectiviteit naar haar kon kijken. Iets waar mijn vrouw ten enenmale niet in slaagde. Ik zag haar goede eigenschappen: ze was veel slimmer dan ze zelf wist, ze had een grote sociale intelligentie, het vermogen om lief en aardig te zijn, zich in te leven in anderen en voor een vrouw had ze een ongelooflijk gevoel voor humor. Het was makkelijk en plezierig om op stiefvaderlijke wijze van haar te houden.

Ik zag ook haar slechte eigenschappen: ze was geen echte doorzetter, ze eiste te weinig van zichzelf, ze woekerde met haar ruim aanwezige talenten, ze weigerde volwassen te worden met alle verantwoordelijkheden die daarbij hoorden, ze was geen held in relaties en, zoals ze zelf zei: ‘Ik heb geen gat in mijn hand, ik heb geen hand.’

Mijn vrouw had haar behoorlijk verwend, dat ook. Ze stond altijd, en te snel, klaar om problemen van financiële en andere aard voor haar op te lossen. En ze bleef zich, naar mijn zin, veel te veel met haar bemoeien. Ik vond dat je een vrouw van midden twintig in bijna elk opzicht los moest laten. Maar daar zouden mijn vrouw en ik het nooit over eens worden.

Toen we in de zomer van 2008 besloten om pleegouders te worden, was een van de spannendste vragen hoe Rosa zich eronder zou houden. Wat zou het voor invloed hebben op haar leven en op de relatie met haar moeder? Achteraf kunnen we niet anders dan concluderen dat we daar verdomd weinig over nagedacht en gesproken hadden.

Frans Lomans
Lomans (54, hoofdredacteur van Panorama, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (50, artdirector van J/M en moeder van de 24-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad dat zich richt op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Een paar uur later blijkt zoon inmiddels te zijn overgebracht naar een ander politiebureau, een advocaat te hebben geweigerd en kan ik aanschuiven bij het eerste verhoor. Zoon zegt bijzonder weinig en wordt weer afgevoerd. Dit is de derde keer dat hij wordt opgepakt in zes weken en de politie beslist dat ze hem zeker drie dagen gaan vasthouden.  Daarna zal hij worden voorgeleid aan de rechter-commissaris, die uitmaakt of hij nog langer zal worden vastgehouden in afwachting van de rechtzaak.

Verslagen fiets ik naar huis. Ik heb hem niet alleen kunnen spreken en weet amper wat er is gebeurd. Zes weken geleden werd hij opgepakt voor openbare ordeverstoring en belediging, daarna voor drank stelen in een club en nu is hij op heterdaad betrapt bij een inbraak. Dat het heel hard helemaal verkeerd gaat is duidelijk.

Onze zoon heeft een diagnose: autismespectrumstoornis. Hij heeft verkeerde vrienden en een ongezonde hang naar avontuur. Hij is 17, buitengewoon intelligent en haalde op zijn 16e zijn havo-diploma. Hij is betrouwbaar, loyaal, zorgvuldig en heeft een heel originele kijk op de wereld.  Maar in zijn hoofd stormt het en hij kan zich niet uiten. En dan gaat het regelmatig mis. Dat drank en blowen helpen om rustig te worden ontdekte hij veel te vroeg.

Zondag zit hij weer op een ander politiebureau. Daar wachten we heel lang om hem even te mogen zien. We zitten op een houten bank in een smalle koude kamer met een glazen wand. De deur gaat op slot. Zoon ruikt niet bepaald fris, de schone kleren die we hebben gebracht heeft hij niet gekregen. We horen iets meer over wat er gebeurd is. Hij had veel te veel gedronken want hij had een slechte dag: zijn scooter was alweer kapot. Hij was van plan na twee biertjes naar huis te gaan, maar na het eerste biertje kon hij niet meer stoppen. Zo was het half vijf geworden en waren ze een hele fles whisky en een sixpack bier verder. Zijn criminele vrienden hadden geld nodig en waren op zoek naar een plek om in te breken. Hij had nog even overwogen om naar huis te gaan maar ging toch maar achter ze aan.

Dat hebben we helaas zelf inmiddels ook gezien. De beelden van de beveiligingscamera spreken voor zich. Hoe moet dit verder?

Nog moeilijker zijn de nutteloze vragen als: ‘Vind je hem leuk?’, ‘Hebben jullie al gezoend?’ en ‘Gaan jullie samen op werkweek?’. Antwoorden als: ‘Nee, ik vind hem heel vervelend en daarom heb ik iets met hem’, ‘Nee, ik weet niet wat jij met je vriendje doet, maar wij praten alleen maar’ en ‘Nee, want we denken allebei dat het lang voor de werkweek uitgaat en we willen niks vastleggen’ houd ik dan altijd maar binnen – mensen hoeven niet alles te weten.

Het is ook niet fijn als hij en je grote vriendin elkaar totaal niet liggen, elkaar de hele tijd uitschelden en vuil aankijken. Of als ze allebei fanatiek proberen jou te ‘boeken’ vlak voordat de ander het doet, zodat je in een week minstens één keer met beiden ruzie moet hebben gehad, omdat je ‘je afspraken nooit nakomt’. Of als je heel vaak van één van die twee te horen krijgt dat je de ander zo snel mogelijk moet lozen, want ‘wat vind je nou eigenlijk belangrijker?!’

Maar het allervervelendst is om naast hem te staan in de pauze en je weet niks te zeggen. Je staat op zo’n moment te midden van een grote groep en hij heeft het heel erg naar zijn zin met meisjes die jij niet kent. ‘Mijn moeder zit midden in haar midlife-crisis,’ hoor je iemand zeggen. Snel, denk je, bedenk daar een gevat antwoord op! Eén scherp zinnetje maar en je verkeert midden in het gesprek. Antwoord iets als: ‘Ja, echt klote, hè?’ of ‘Die van mij is gewoon chronisch chagrijnig’. Nee, dat is te flauw. Bedenk iets, snel! Voordat niemand meer snapt waar je antwoord op geeft! Schiet op!

‘Ja, ik snap precies wat je bedoelt; de mijne heeft ineens haar haar laten blonderen en ze koopt allemaal dure kleren,’ antwoordt je vriendje. Bah, dat was jouw beurt om iets te zeggen. Te laat, helaas, je staat er nog steeds gewoon stil en ongemakkelijk bij; niemand merkt je op. Je kunt dan twee dingen doen: of je negeert je grote liefde straal, en je begint een gesprek met een vriendin, een eindje verderop. Of je blijft halfzachte pogingen doen om ook deel te nemen aan de conversatie die je vriendje voert en tracht ondertussen zijn aandacht te krijgen. Die tweede optie is riskant, want het kan dat hij even geen zin heeft om met jou bezig te zijn. Het kan nogal vernederend zijn als jouw kusjes ergens in zijn haar verdwalen met het commentaar dat je ‘jezelf nooit langer dan vijf minuten bezig kan houden en altijd aandacht nodig hebt’.

Je bent één en al opluchting als de bel gaat. En één en al vreugde als je om vier uur bij hem thuis bent, waar je wel zijn onverdeelde aandacht hebt en uren lang kunt praten.

Madelief Wijdeveld (14),
Woont in Amsterdam als dochter van twee jonge ouders en grote zus van Emma (3), Hannah (5) en Roos (12). Zit in de vierde klas van het vwo en heeft dus volop ervaring met kinderen. Vindt dat ouders recht hebben op een globaal overzicht van wat hun puber uitvoert in zo’n klaslokaal en daarbuiten.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad dat zich richt op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Wie denkt dat hij na 5 december wel terecht kan, vergist zich. Sinterklaas heeft zijn hielen nog niet gelicht of de leerkrachten beginnen verhit de pepernoten op te vegen en de met raamverf geschilderde pietenhoofden van de ramen te krabben. Ouders, kinderen en het team – van schoonmaker tot directeur – worden opgetrommeld om te helpen met de tweede grootscheepse operatie op de planning: namelijk ‘de school in kerstsfeer omtoveren’. 25 Kerstbomen moeten over de klaslokalen verdeeld worden. Een middag en een avond is uitgetrokken voor de themawisseling. En ook al kost het je avonduren, je klampt je vast aan het beeld dat de kinderen massaal ‘ohhh en ahhh’ zullen roepen als ze de volgende dag op school aankomen. Wat een heerlijke overdaad aan kerststukjes in de werkkasten, kerstslingers over het schrijfbord, poedersneeuw op de ramen en zoveel kerstballen dat de bomen massaal bezwijken onder het gewicht.

We putten energie uit het beeld van de afsluiting, waarin onze kinderen als kleine volwassenen, gehesen in apenpakjes, na schooltijd aan het kerstdiner schuiven. En dat moment duurt niet lang meer, want de periode tussen Sint en kerst duurt maar 9 schooldagen. Kort, maar absoluut de moeite waard, verzuchten de leerkrachten. ‘De kinderen genieten hier zo intens van, dat kan je ze gewoon niet ontnemen.’ Dat de kinderen naast de festiviteiten op school ook thuis, op de naschoolse opvang, en op hun zwem- en voetbalclub het nog eens zoetjes overdoen, geeft helemaal niets. Als je ergens van geniet, dan zeg je toch ook niet ‘en nu is het genoeg!’, nee, je wilt meer en meer en meer. En dat gevoel is heerlijk.

Maar prima. Ik blader in mijn agenda en kijk hoopvol naar de lege weken na de kerstvakantie. ‘De eerste week na de kerstvakantie? Is dat dan niet een handige periode om langs te komen?’ Het valt even stil aan de andere kant van de lijn. En dan, heel resoluut: ‘Nee, zeker niet. Die eerste week moeten we er weer helemaal inkomen. Dat lijkt me niet handig.’ De moed zinkt me in de schoenen. ‘Ik begrijp het,’  zucht ik. ‘Ik bel half januari nog wel een keer terug…’

Emma Singerland

Emma Slingerland is onderwijsadviseur. Ze traint en coacht leerkrachten op Amsterdamse basisscholen in het geven van goed taalonderwijs. Het werken met leerkrachten drijft haar regelmatig tot waanzin, en andere keren brengt het haar in staat van grote triomf. Met haar man Paul (43) en kinderen, Samuel (5), en Nuschka (bijna 4), woont ze sinds kort in het midden van het land.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad dat zich richt op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Wel zo makkelijk om je vrienden via het scherm te ontmoeten. Real life contacten zijn zo vermoeiend. Politiek, de maatschappij, hun eigen gezondheid: het zal ze allemaal worst wezen. Aan het regenwoud, hongerende kindertjes in Afrika of minder bedeelden in Nederland besteden ze al helemaal geen aandacht: boring. Nee, genieten, daar gaat het om. En dat geldt niet alleen voor mijn kinderen, maar ook voor die van jou, lieve lezer. Want ook die van jou vormen een sociale tijdbom voor de maatschappij!

Dit zijn maar een paar van de typeringen van onze pubers in ‘De grenzeloze generatie‘ waarmee onderzoeksbureau Motivaction de laatste week de publiciteit haalde. ‘En de eeuwige jeugd van hun opvoeders’ luidt de titel verder. Krijgen wij ook nog even een veeg uit de pan. Geef het maar toe – de onderzoekers hebben het toch al lang in de gaten. Ook jij wilt niet oud worden, bent stiekem jaloers op die frisse jeugdigheid van je dochter en gapt af en toe dat coole Diesel-shirtje van je zoon. Omdat je zo graag vriendjes met je kind wil zijn, stel je geen grenzen. Ook in jouw huis heerst de puber! En dat moet wel een keer fout gaan.

Natuurlijk heeft de hedonistische, individualistische maatschappij waarin de huidige pubergeneratie opgroeit invloed op hun gedrag. Maar wat dan te denken van hun tachtigjarige oma die tegen alle natuurwetten in haar eigen haarkleur nog heeft? Is die dan niet gericht op uiterlijk? Kennelijk bood de plichtsgetrouwe opvoeding van haar gezagsminnende ouders daar toch niet afdoende remedie tegen. En ja, we onderhandelen thuis met ze. Maar dat betekent niet dat we geen grenzen stellen. Sterker nog, bij gebrek aan universele maatschappelijke normen, stellen wij misschien wel meer regels dan onze ouders, die nog konden terugvallen op kerk, partij of buurt.

De cijfers van Motivaction bieden nauwelijks grond voor al die boude conclusies. In 70 procent van de gevallen denken de jongeren van nu (de grenzeloze generatie) helemaal niet veel anders dan de jongeren van twaalf jaar geleden (de pragmatische generatie). En daar waar er wel een verschil is, is die pragmatische generatie zelf vaak ook anders gaan denken dan hun voorgangers uit 1997. Bovendien: om alle ellende toe te schrijven aan de opvoeding, is nogal wat. Zouden ouders van nu hun pubers zoveel anders opvoeden dan die van twaalf jaar geleden?

Komt nog bij dat de jeugd in andere onderzoeken wel degelijk wil deugen (De deugd van tegenwoordig heet zelfs één van die onderzoeken). Ze voelen zich verbonden met de maatschappij, vinden dat bedrijven maatschappelijk verantwoord moeten ondernemen en maken zich zorgen om de opwarming van het klimaat. En de favoriete opvoedstijl in Nederland is wat deskundigen autoritatief noemen: met een combinatie van warmte, veel communicatie én een sterke controle.

Lekker puh!

Anne Elzinga
J/M-redacteur Anne Elzinga is getrouwd met Ronald en moeder van een dochter (19) en twee zonen van 15 en 12 jaar.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad dat zich richt op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

‘We wisten niet hoe laat het begon.’ Dan kunnen we van start. Of nee, toch niet, want Nadia uit 1c bedenkt zich plotseling dat ze ‘geruild had met Micha van Wiskundige Vormen’ en stuift het lokaal weer uit. Ze zal Micha hier wel heen sturen, roept ze nog over haar schouder. We beginnen met een warming-up. Als onze dertien overgebleven toneelspelers in een kring zitten en op Leens aanwijzing poses aannemen, gaat de deur open. Een jongetje met schrift en pen loopt naar binnen en neemt plaats op de laatste lege stoel in de kring. Micha, neem ik aan. Als Leen klaar is met zijn laatste pose, neemt het jongetje het woord. ‘Ik wilde even weten wat jullie favoriete gerecht is.’ Leen en ik kijken elkaar aan. ‘Voor de schoolkrant,’ voegt het jongetje eraan toe, en wiebelt ongeduldig met zijn balpen tussen zijn vingers. ‘Risotto,’ zeg ik. ‘Wegwezen,’ zegt Leen.

In de anderhalve dag die erop volgen maken onze toneelspelers een scène. Dat wil zeggen, als ze niet toevallig even weg zijn ‘voor Videoportret’ of ‘omdat Dinges mijn iPod nodig had voor Muziek’. Op vrijdagmiddag, als de schoolkrant blijkbaar klaar is en ik al drie keer de rondhangende redacteuren voor ons lokaal heb moeten wegsturen, maken we van de losse scènes een voorstelling. ‘En daarbij is het van belang dat je publiek geboeid blijft,’ legt Leen uit. ‘Het moet dus allemaal heel strak in elkaar zitten.’ ‘Strak man,’ doet Carel leuk en de rest lacht. Het duurt weer 3 minuten voordat ze stil zijn. ‘Ik zei dus: strak,’ gaat Leen verder.  ‘Dat betekent dat we goede afspraken maken over hoe je opkomt en weer afgaat.’ Marja zit met haar neus tegen het raam geplakt te flirten met een werkeloze schoolkrantverslaggever op de gang en Romeo maakt daarvan dan weer foto’s met z’n mobiel. Ik kan het niet meer hebben en schreeuw. Iets met verdomme en aandacht en het fatsoen opbrengen.

Anderhalf uur later spelen onze pupillen in een volle aula met overgave hun strak geregisseerde echtelijke ruzies en keukentafel-taferelen. Alle op- en afgangen die het laatste uur onder mijn militaristische bewind en op aanwijzing van de schorre Leen nog gerepeteerd zijn, gaan goed. Trots zwaai ik vanuit de zaal naar mijn sterren. Ze oogsten applaus, laten alle rekwisieten nog op het podium uit hun handen vallen en rennen terug naar hun bankje in de zaal, alwaar ze zich meteen omdraaien om hun opwinding met de achterburen te delen. Alleen Carel kijkt naar de muzikanten, die zich inmiddels op het podium installeren. Er wordt gehannest met snoeren en ruzie gemaakt over een elektrische gitaar. Ook schijnt er een bandlid te missen. Met een afkeurend gezicht zit Carel het te bekijken en draait zich dan naar me om. ‘Dat had wel wat strakker gekund, hè?’

Normaliter is hij een extreem goede slaper. Hij gaat tussen half acht en acht uur naar bed, wordt voorgelezen en valt dan onmiddellijk in slaap. De volgende ochtend om kwart over zeven moeten we hem wakker maken.

Nu horen we om negen uur ’s avonds gestommel boven, we horen voetstappen op de trap, de kamerdeur gaat open en daar staat hij: tranen lopen over zijn wangen en met een piepstemmetje zegt hij: ‘Ik mis mamma.’

Mijn vrouw spreekt hem toe. ‘Natuurlijk mis je mamma, daar hebben we alle begrip voor, maar nu moet je toch echt weer gaan slapen, want morgen is het een drukke dag.’

We denken dat deze emotionele uitbarsting het einde is van de slechte tijd. Maar de volgende dag heeft hij weer een rothumeur.

In alle objectiviteit: hij is nu een rotkind.

Het duurt zes dagen voor hij weer zijn vrolijke en lieve zelf is.

En in alle eerlijkheid: veel langer had het ook niet moeten duren.

De kwaliteit van het leven van een (pleeg)vader is, zo merk ik, in hoge mate afhankelijk van het gedrag van het (pleeg)kind. Het klinkt overdreven, maar zijn ‘wangedrag’ veroorzaakt een soort van rouw bij me, het voelt even of er een dierbaar iemand doodgegaan is. Ik weet niet hoe ‘echte’ vaders en moeders hiermee omgaan, maar ik word er wanhopig van. Ik wil hem eigenlijk vastpakken, heel hard door elkaar schudden en zeggen: ‘Koekie, gedraag je! Ik begrijp dat je je moeder mist, maar je moet vrolijk en lief zijn, anders zorg jij er namelijk voor dat ik me klote voel, dat mijn leven een hel is. Die macht heb je. En die macht brengt verantwoordelijkheid mee. Je hebt de plicht leuk te zijn!’ Dat was zo ongeveer de boodschap die ik hem in mijn wanhoop had willen overbrengen.

Dat heb ik niet gedaan.

Op dag zeven keert de Koekie van wie ik zo ben gaan houden terug in mijn leven. Hij lacht weer, is weer blij met wat hij heeft, vindt al het nieuwe dat hij meemaakt weer een avontuur en stopt met zeuren.

Mijn leven is weer een feest.

Frans Lomans
Lomans (54, hoofdredacteur van Panorama, kinderloos) en zijn vrouw Céline van Gennep (50, artdirector van J/M en moeder van de 24-jarige Rosa) zijn getrouwd in 2001 en hebben geen eerdere ervaring als pleegouders.

J/M is een informatief, journalistiek maandblad dat zich richt op alle aspecten van het ouderschap. Niet belerend, maar praktisch, toegankelijk en betrokken. De redactie informeert ouders helder en deskundig over de vele beslissingen die bij het opvoeden gemaakt moeten worden.

Zoals verwacht begint de brave helft van de klas ijverig te bladeren. De andere helft (lees: de helft die de puberteitsfase al bereikt heeft) leunt achterover en wisselt smalende glimlachen met elkaar uit, die er geen misverstand over laten bestaan: dit is een achterlijk spelletje en ik ben een loser van een lerares, dat ik zulke zaken verzin. Gelukkig kan ik altijd vertrouwen op de kleine Dirk. Die lanceert zijn vinger de lucht in, maar wacht niet totdat hij de beurt krijgt. Fanatiek ratelt hij: ‘hereniging, dat is het, hereniging!’ Ik besluit dat we nog even doorgaan met de activerende werkvormen.

Waarom ‘tosti’ niet in het woordenboek staat, wil Tim weten. Hij was net als alle anderen begonnen aan een restaurant-dialoog op papier, maar nu schuift hij verontwaardigd zijn schrift en woordenboek van zich af. ‘Zo kan ik niet werken, hoor!’

Ik ga naast zijn tafeltje op mijn hurken zitten en kijk mee in het woordenboek. ‘Nee, staat er niet in. Gek. Nou, dan denk ik dat “tosti” in het Duits ook “tosti” is.’

Tim kijkt me kritisch aan. ‘Zeker weten?’

Ik denk nog even diep na en dan snap ik het. ‘O nee. In Duitsland kennen ze geen tosti’s. Daarom staat het er niet in. Tosti’s hebben ze daar niet.’

Nu is Tim er klaar mee. ‘Ja, hoor,’ roept hij met een ruk van zijn hoofd, ‘lekker dan! En wat moet ik nou eten?’ ‘Kroket?’ stelt Maureen voor, en ze lacht er gemeen bij. Het duurt even voordat Tim in de gaten heeft dat ook de kroket alleen in Nederland verkocht wordt.

Er wordt actief gewerkt, op Tim na, die na het kroketten-debacle niet meer te kalmeren is en ostentatief natuurkundesommen gaat zitten maken. Zelfs Laurens en Hardwin, zojuist nog aanvoerders van de minachtende glimlachers, zitten samen over een woordenboek gebogen. Als een kwartier later de bel gaat, schenk ik ze bij de deur een belonende glimlach. Natuurlijk kijken ze stoïcijns terug en sjokken de gang op. Ik loop het lokaal weer in om de achtergebleven woordenboeken te verzamelen. Naast de tafel van Laurens en Hardwin hangt iets aan de muur, zie ik nu pas. Een uit een schrift gescheurd velletje papier, bevestigd met een bolletje kauwgom. Het is een woordenlijst, product van een zelfbedachte activerende werkvorm van beide heren.

Ik ga op het stoeltje van Ted zitten, en lees op de muur:
Seks: Sex
Pik: Pimmel / Schwanz
Porno: Porno
Hoer: Hure / Dirne / Nutte
Kut: Fotze / Möse

Die laatste is ook voor mij nieuw. Ik ben dol op activerende werkvormen.